ADHD & Autisme Spectrum Stoornissen

Informatie over eerder onderzoek

Het effect van motivatie bij kinderen met ADHD en ASS

In dit onderzoek werd bekeken op welke manier we kunnen zorgen dat kinderen met ADHD en kinderen met ASS optimaal presteren op allerhande cognitieve taken. Dit onderzochten we door bij deze kinderen verschillende computertaken af te nemen in verschillende situaties. We proberen de kinderen op allerhande manieren te motiveren. De laatste tijd is er namelijk veel aandacht voor het idee dat kinderen met ADHD anders reageren op beloning, maar ook op straf. Deze afwijkende gevoeligheid voor beloning zou mogelijk een verklaring kunnen bieden voor het geobserveerde gedrag bij kinderen met ADHD. Door op verschillende taken kinderen met ADHD met kinderen met ASS te vergelijken kunnen we uitzoeken of de problematiek specifiek is voor kinderen met ADHD én kunnen we proberen te achterhalen op welke wijze kinderen met ADHD en kinderen met ASS het beste gemotiveerd kunnen worden.

Over dit onderzoek is ook gepubliceerd in Journal of Child and Adolescent Psychiatry (Geurts et al., 2008) en in Psychiatry Research (Luman et al., 2008). We zijn ook met vervolgonderzoeken bezig met betrekking tot dit thema.

Mentale schakelvaardigheid

Mensen die ASS hebben of ouders van kinderen met ASS of mensen die veel werken met kinderen of volwassenen met ASS zijn het over 1 ding erg eens. Iemand met ASS heeft vaak moeite met het kunnen wisselen van strategie of heeft last van veranderingen in de omgeving. Dit wordt ook wel gezien als een probleem met mentale schakelvaaridgheid. U zult soms ook zien dat er wordt gesproken over problemen in de cognitieve flexibiliteit. Ondanks dat dit een erkend probleem is, blijkt het erg lastig om te meten. In een overzichtsartikel bespreken we hoe het wetenschappelijke onderzoek zou moeten veranderen om het grote gat tussen praktijk en onderzoek te dichten. Ook hebben we een onderzoek gedaan naar deze mentale schakelvaardigheid bij kinderen met ADHD en ASS.

Het overzichtsartikel is verschenen in Trends in Cognitive Science (Geurts et al., 2009). De resultaten van het onderzoek moeten nog worden opgeschreven (van Meel et al., in voorbereiding).

Executieve functies in kinderen met ADHD en kinderen met ASS

De executieve functies zijn de zogenaamde cognitieve controle functies. U kunt hierbij denken aan het kunnen stoppen (inhibitie), plannen en veranderen van gedrag. Deze vaardigheden zijn essentieel in het leven van alle dag. Barkley (een onderzoeker uit de VS gespecialiseerd in ADHD) gaat er vanuit dat kinderen met ADHD juist problemen hebben in deze zogenaamde executieve functies. Dit zou kunnen verklaren waarom kinderen met ADHD vergeten wat ze ook alweer moeten doen als ze op hun kamer spullen moeten ophalen, of dat ze te snel antwoord geven of omdat ze bijvoorbeeld moeite hebben om op hun beurt te wachten. Bij kinderen met ASS wordt juist gedacht dat ze bijvoorbeeld moeite hebben met de zogenaamde mentale schakelvaardigheid of te wel ze hebben moeite met het wisselen van strategie.

U kunt over de resultaten van dit onderzoek lezen in een artikel gepubliceerd in het Journal of Child and Adolescent Psychiatry (Geurts et al., 2004; zie ook Geurts et al., 2005). Ook is hierover nog geschreven door Verté en collega's in een aantal andere internationale tijdschriften.

Pragmatiek in kinderen met ADHD en kinderen met ASS

Bishop (een onderzoekster uit Engeland gespecialiseerd in taalstoornissen) heeft enige jaren geleden een vragenlijst ontwikkeld die de Children’s Communication Checklist heet (de CCC, de nieuwste versie heet de CCC-2). In deze vragenlijst staan vragen over allerlei verschillende aspecten van communicatie. Het gaat over hoe kinderen grammatica regels toepassen als ze een verhaal vertellen, over hun woordkennis, maar vooral over pragmatiek. Pragmatiek zijn de regels voor het gebruik van taal in sociale situaties, zoals bijvoorbeeld weten wanneer u aan de beurt bent in een gesprek of weten wanneer u op moet houden met praten over uw hobby’s.

Over onderzoek met deze vragenlijst bij kinderen met ADHD en ASS zijn verschillende artikelen geschreven in bladen zoals Diagnostiekwijzer (Geurts et al., 2005), Journal of Child and Adolescent Psychiatry (Geurts et al., 2004), Journal of Autism and Developmental Disorders (Geurts et al., 2008), International Journal of Language and Communication Disorders (Geurts et al., 2008; 2010). Daarnaast is de nieuwste versie, de CCC-2, nu ook in op de Nederlandse markt verkrijgbaar omdat we een handleiding hebben geschreven en normgegevens hebben verzameld. In de klinische praktijk kan nu dit instrument worden ingezet bij de diagnostiek van taal-spraak stoornissen.

Inhibitie en beslissen bij kinderen met ADHD

Herhaaldelijk is gevonden dat kinderen met ADHD moeite hebben met het stoppen van reeds in gang gezet gedrag. Het niet kunnen stoppen van hun gedrag kan effect hebben op hoe kinderen met ADHD beslissingen nemen. Onder andere Sonuga-Barke (een onderzoeker uit Engeland gespecialiseerd in ADHD) vermoedt dat sommige kinderen met ADHD juist moeite hebben met het stoppen van hun gedrag, terwijl bij andere kinderen met ADHD er juist meer sprake is van een andere manier van reageren op motivationele zaken zoals bijvoorbeeld beloning en straf. In dit onderzoek is gekeken hoe het kunnen beslissen zich nu verhoudt tot het niet kunnen inhiberen.

Over dit onderzoek is gepubliceerd in Journal of Abnormal Child Psychology (Geurts et al., 2006).

Inhibitie bij kinderen met ASS

Inhibitie (het kunnen stoppen van gedrag) is veel onderzocht bij ADHD, maar minder bij kinderen met ASS. Dit terwijl we in ons onderzoek in 2004 vonden (over executieve functies) dat kinderen met ASS ook problemen met inhibitie leken te hebben. Anderen hebben nu ook bestudeerd of kinderen met ASS nu wel of niet goed kunnen stoppen met hun gedrag. We weten het antwoord nog niet goed. Ouders beschrijven vaak dat kinderen juist moeite hebben met stoppen in sociale situaties terwijl de gebruikte inhibitietaken altijd heel abstract zijn. In dit onderzoek hebben we een sociale inhibitie taak gebruikt. Uit dit onderzoek bleek dat kinderen hun gedrag vaak wel konden stoppen maar dit hangt er af van hoe lang de kinderen de tijd hadden om de informatie eerst goed te verwerken.

Over dit onderzoek is gepubliceerd in Journal of Autism and Developmental Disorders (Geurts et al., 2009).

Variabiliteit bij kinderen met ADHD en ASS

Kinderen met ADHD en ASS zijn soms heel snel en soms heel langzaam op allerlei taakjes waar ze zo snel mogelijk moeten reageren. Dit noemen we variabiliteit. De laatste tijd wordt hier veel onderzoek naar gedaan bij mensen met ADHD omdat er wordt gedacht dat dit iets te maken heeft met de aandachtsproblemen van mensen met ADHD. Het idee is dat de hele langzame reacties komen doordat er even een dip zit in de aandacht. Nu weten we dat kinderen met ASS ook vaak aandachtsproblemen hebben en wij vroegen ons af hoe het nu precies zit met die variabiliteit. In dit onderzoek hebben we gekeken (met verschillende statistische technieken) of kinderen met ADHD, kinderen met ASS, kinderen met ASS en ADHD en kinderen met Gilles de la Tourette nu van elkaar verschillen in hoe variabel ze zijn in hun reacties op taakjes. We zagen dat vooral kinderen die ASS met ADHD hebben zo wisselend reageren maar dat dit minder het geval is voor kinderen met alleen ADHD of alleen ASS.

Over dit onderzoek is gepubliceerd in Neuropsychologia (Geurts et al., 2008).